POLITIEK EN RELIGIEUS BEWUSTZIJN
Thea-Warrior
Wie kijkt naar wie? Sint-Anna kijkt naar de harpspelende engel. Echt waar, zie ik het goed? Is dit Isabella van Spanje in haar clarissenhabijt? Jazeker, dus dit schilderij is een memorieschilderij voor aartshertog Albrecht van Oostenrijk.
Kan het een geschenk van Isabella van Spanje aan het kapittel van de Onze Lieve Vrouwekerk in Maastricht zijn? Om de kanunniken voor het zieleheil van Albrecht te laten bidden? Het zou kunnen, zeker als het compositiepatroon eronder het Energielijnenpatroon van de kerk is, maar dit voelt eerlijk gezegd niet zo. Op Levend Web heb ik al veel geschreven over Isabella van Spanje, daarom herken ik haar gemakkelijk. Zie (bij de bronnen) 283, 289 en 295 van Mijn Queeste in Doornik/ Tournai rond de Cathédrale Notre Dame de Tournai - CT 2021.
Of de Aartshertogen in Maastricht zijn geweest? Eerlijk gezegd heb ik geen woord hierover gelezen, maar Maastricht hoort bij de Zuidelijke Nederlanden als de Aartshertogen aan het bewind zijn. Zoekend op het wereldwijde web naar de relatie tussen Maastricht en het echtpaar tref ik op Facebook bij 'Metaaldetector Vondsten Asten Someren en Omgeving' een koperen munt uit 1614 aan.
Het is een oord ter waarde van twee duiten ofwel ƒ 0,0125. Vier gaan er in een stuiver. Op de munt het gekroonde Oostenrijks-Bourgondische wapen van de Aartshertogen. De vijfpuntige ster aan de ommezijde behoort toe aan de Munt in Maastricht. Een stokkenkruis verdeelt de munt in vier oorden/ delen. Onder aan het wapenschild van Maastricht hangt het juweel van de Orde van het Gulden Vlies.
Op de digitale Encyclopedie wiki.muntenenpapiergeld.nl tref ik twee gouden munten. De eerste, een dubbele soeverein uit 1613 met de tronende aartshertogen met zwaard en scepter, is geslagen in Maastricht. Deze soeverein bezit een waarde van ƒ 6,-- en is door hen in 1612 ingevoerd. De tweede, met de gekroonde hoofden van Albrecht en Isabella, is een dubbele dukaat. Deze dukaat is echter in Antwerpen geslagen. Volgens mij was het een goed stel, die Aartshertogen.
Hoe dan ook Isabella van Spanje heeft haar eigen familie laten afbeelden als de Heilige Familie. Een beetje bizar in onze ogen misschien, maar in de 16e en 17e eeuw een vrij gangbare praktijk: sociale media avant la lettre. Katharina van Cauteren (2016) heeft hierover een geweldig boek, met schitterende illustraties, gepubliceerd: Politiek & Schilderkunst - Hendrick De Clerck (1560-1630) en de keizerlijke ambities van de aartshertogen Albrecht en Isabella.
Centraal laat Isabella zichzelf, gekleed als Clarisse afbeelden als Sint-Anna. Haar grootvader keizer Karel V figureert als Sint-Joachim, de grootvader van Jezus, en haar vader koning Philips II figureert als Sint-Jozef, als de vader van Jezus. Haar overleden echtgenoot Albrecht van Oostenrijk is de harpspelende engel. Tijdens zijn leven lijdt Albrecht ernstig aan jicht, dus harpspelen in de hemel kan best een droom van hem zijn. Hij draagt een mooi kazuifel en met twee rode kwasten op zijn rechterschouder. Kortom, naar mijn idee stamt het schilderij 'DE HEILIGE FAMILIE' uit de periode tussen 13 juli 1621, de overlijdensdatum van Albrecht, en 1 december 1633, de overlijdensdatum van Isabella.
Op zich vormen de rode kwasten een passend attribuut, want voordat Albrecht op 15 november 1598 in Ferrara in het bijzijn van paus Clemens VIII per procuratie met Isabella huwt, heeft hij een kerkelijke loopbaan gevolgd. Op zijn achttiende, in 1577, wordt hij reeds tot kardinaal benoemd. Wel zonder de officiële wijdingen te ontvangen, want hij krijgt enkel lagere wijdingen. Zijn oom, koning Philips II van Spanje (de vader van Isabella van Spanje) wil hem op termijn het aartsbisdom Toledo bezorgen, maar de aartsbisschop daar blijft vrij lang leven, waardoor Albrecht pas in 1595 aartsbisschop van Toledo wordt. Koning Philips II sterft op 13 september 1598, het huwelijk tussen Albrecht en Isabella is dan reeds bekokstoofd, want hun verloving wordt op 10 september van dat jaar bekend gemaakt. Op 19 april 1599 wordt hun huwelijk plechtig ingezegend in Valencia.
Ik vraag me af hoe bewust het besluit van koning Philips II is geweest, zou het nieuwe echtpaar al veel langer van elkaar hebben gehouden? Is hun huwelijk een laatste poging geweest om de roerige Nederlanden te kalmeren? In de koninklijke familie wordt overigens veel te veel binnen de familie getrouwd. 'Neef en nicht vrijt licht' is een oud gezegde, maar het leidt natuurlijk wel tot nakomelingen met afwijkingen of verminderde levensvatbaarheid.
Ik vraag me af wie de luitspelende engel is. Het echtpaar Isabella en Albrecht hebben een kind dat op iets oudere leeftijd is gestorven, maar op het schilderij staat een volwassene. Hun kinderen (drie of vier) zijn vlak na de geboorte of in hun eerste levensjaren gestorven. De zeer gelovige Aartshertogen troosten zich met 'het Kind Jezus". De putti kunnen de overleden kinderen verbeelden. Misschien is de luitspelende engel de zus van Isabella: Catharina Michaella van Spanje (1567-1597). Catharina sterft in november 1597 op dertigjarige leeftijd aan de gevolgen van de vroeggeboorte van haar tiende kind.
Hm, het kan verkeren want Isabella trouwt laat, op haar 33ste, haar jongere zus Catharina is dan reeds gestorven.
Het is mij onduidelijk wat de twee putti onderaan precies aan het doen zijn. Wat heeft die ene in de hand? Zouden de teksten in het liedboek en in het gebedenboek van Sint-Anna leesbaar zijn? Blijkbaar is het de hoogste tijd om weer naar Maastricht te gaan: om 'De Heilige Familie' van dichterbij te bestuderen en ook om meer te ontdekken van het Energielijnenpatroon in de Onze Lieve Vrouwebasiliek. Mijn verlangen volgend reserveer ik voor ons een nacht logies in Maasmechelen, van 25 op 26 maart 2023; in een aardige bungalow dichtbij een waterplas.
Bronnen
- Albrecht van Oostenrijk. Op 19 oktober 2025 van https://nl.wikipedia.org/wiki/Albrecht_van_Oostenrijk
- Isabella van Spanje. Op 19 oktober 2025 van https://nl.wikipedia.org/wiki/Isabella_van_Spanje
- Catharina Michaella van Spanje. Op 19 oktober 2025 van https://nl.wikipedia.org/wiki/Catharina_Michaella_van_Spanje
- Dubbele soeverein uit 1613, geslagen in Maastricht en dubbele dukaat, geslagen in Antwerpen. Bert van Beek. Encyclopedie van Munten en Papiergeld. Koninklijk Penningkabinet te 's-Gravenhage. Fotograaf P. Brouwers.
Op 2 maart 2023 van https://wiki.muntenenpapiergeld.nl/index.php?title=Albert_en_Isabella
- Lijst van pausen Op 19 oktober 2025 van https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_pausen
- Oord, koperen munt, geslagen in Maastricht in 1614. Op 2 maart 2023 van https://lib.ugent.be/viewer/archive.ugent.be
- Philips II van Spanje. Op 19 oktober 2025 van https://nl.wikipedia.or/wiki/Filips_II_van_Spanje
- Schilderij 'De Heilige Familie'. Op 2 januari 2023 van https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_schilderijen,_beelden_en_monumenten_in_de_Onze-Lieve-Vrouwebasiliek.
Maastricht,_OLV-Basiliek, zuidertransept,_H_Familie.jpg:
Kleon3, CC BY-SA 4.0, <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0> via Wikimedia Commons
Queeste-teksten over Isabella van Spanje
---> 283 DE TREURENDE WEDUWE ISABELLA - Haar Geliefde Echtgenoot Albrecht
---> 289 EEN EERVOLLE OPDRACHT - Voor een Particuliere Verzameling
---> 295 GASPARD DE CRAEYER EN INFANTA ISABELLA - Aardse en Spirituele Materie
---> 396 MENSELIJKE MISSERS - Enkele Slaagfactoren