476 SCHERPENHEUVEL

BASILIEK VAN ONZE-LIEVE-VROUW

Thea-Warrior

 

In 1631, 10 jaar na het overlijden van haar echtgenoot Albrecht van Oostenrijk, verstrekt Isabella van Spanje de opdracht om het schilderij 'De Heilige Familie' te schilderen. Haar man, haar vader, haar grootvader en zijzelf figureren daarin. Ik ben zoekend naar hun leven en hun schilders. Eerder, vóór 1609 ontwerpt Albrecht van Oostenrijk met Wenceslaus Coeberger de Basiliek van Onze Lieve Vrouw, een precieus juweel te bouwen in Scherpenheuvel.

Ooit heeft op de steile heuvel een eik gestaan... een heilige eik, als het goed is om de krachtige plek, bij een Verticale Energielijn, aan te duiden.  Zo ja, dan hebben zich hier zeker heidense rituelen afgespeeld.

 

In 1304 blijkt er plots een Mariabeeld aan de eik te hangen  en kapelaan van Velthem uit Zichem rapporteert dat veel mensen dit Mariabeeld bezoeken. 

Aan de plek is een legende verbonden: Op een dag probeert een kleine herdersjongen het beeldje mee te nemen. Ter plekke raakt hij verlamd/ verstijfd. Als zijn heer hem aantreft, hangt de man het beeldje terug in de boom en prompt kan de jongen weer bewegen.

De boodschap is duidelijk: Onze Lieve Vrouw wil op deze plek - in Scherpenheuvel - vereerd worden.

 

Tijdens de godsdiensttwisten speelt de vereerde Maria terdege een rol. In 1578 bidt de Spaanse Alexander Farnese bij haar, alvorens hij Zichem bevrijdt van de protestanten. In 1580 verdwijnt het Mariabeeldje. Is Zij veiliggesteld? Gestolen?

In 1587 krijgt een Zichemse wethouder uit de sacristie van de Allerheiligenkapel in Diest een vergelijkbaar beeld aangereikt. Is dit het originele beeld? In elk geval is dit beeldje het huidige wonderbare beeld. De pelgrims stromen toe en er worden aan deze Maria vele wonderen toegeschreven. 

In 1602 bouwt pastoor Godfried van Thienwinkel uit Zichem, zelf is hij op 6-jarige leeftijd bij het beeld van Maria genezen, een houten kapel naast de kwijnende eik. Kwijnend, want mensen snijden hout van de boom om mee te nemen: om vast te houden bij het bidden of zelfs thee van te trekken. In 1603 wordt de eik gekapt en uit het hout heiligenbeelden gesneden. 

 

De Aartshertogen Albrecht van Oostenrijk en Isabella van Spanje zijn grote Maria-vereerders. In 1604 schenken ze - als dank voor het breken van de bezetting van Oostende - stadsrechten aan Scherpenheuvel en vervangen ze de houten kapel door een stenen. Hierdoor propageren ze niet enkel het rooms-katholieke geloof maar ook hun eigen koninlijke dynastie.

Blijkbaar bestaat er meteen oog voor een mooie aankleding, want rond 1604 schildert Hendrick De Clerck (Brussel 1560/79 - 1630) 'Het bezoek van de herders bij de geboorte van Jezus' voor deze eerste, stenen, kapel. 

 

Koepelkerken zijn in de Nederlanden vrij onbekend, maar in 1607 zegenen protestanten in Willemstad een achthoekige koepelkerk in. In 1609 sluit Albrecht een verbond tussen de noordelijke opstandelingen en Spanje: het Twaalfjarig Bestand (1609-1621). Aangezien er in deze periode nauwelijks wordt gevochten door opstandelingen en Spaanse soldaten is het een periode waarin steden weer kunnen floreren: de inwoners in beide Nederlanden zijn dankbaar.

Naast het bestand begint in 1609, als teken van de succesvolle contrareformatie, in Scherpenheuvel de bouw van de huidige zevenhoekige koepelkerk. 

 

Tussen 1616 en 1623 schildert Theodoor van Loon (geboren in Erkelenz rond 1581 en gestorven in Maastricht in 1649) op canvas zeven Maria-schilderijen voor de koepelkerk. De afbeeldingen zijn gekoppeld aan de zeven mariale feestdagen, die door het hof van Isabella en Albrecht worden gevierd.

Hm, even tussendoor, Theodoor van Loon kan niet de schilder zijn van 'De Heilige Familie', want van 1602 tot 1608 verblijft hij in Rome waar hij de architect Wenceslaus Coeberger ontmoet, en hij is ook in Rome in 1619 èn van 1628 tot 1632. Gezien het handalfabet in het schilderij neem ik aan dat 'De Heilige Familie' echt van 1631 is; van tien jaar na de dood van Albrecht. Brr, in 2023 beschik ik over deze informatie, op het wereldwijde web staat nu - in 2026 - dat Theodoor reeds in 1629 uit Rome is teruggekomen, maar in zijn schilderijen zie ik hem geen gebruik maken van het handalfabet, hoewel door zijn maniëristische schilderstijl de gebaren van sommige vingers en handen zeker een onderliggend Energielijnenpatroon kunnen aanduiden.

 

Hoe dan ook, in 1620 mag de kleine stad Scherpenheuvel rondom een zevenhoekige muur bouwen. De sterke muren maken er een beschermende stad van. Deze besloten hof staat symbool voor Maria; als toevlucht voor de christenen. Dan sterft Albrecht op 13 juli 1621 een jammerlijk dood; hij is al lange jaren reumatisch. Het echtpaar is kinderloos; al hun kinderen zijn of niet levensvatbaar of jong gestorven. Jammer, want met kinderen zouden de Aartshertogen de rechtmatige heersers over de Zuidelijke Nederlanden zijn, nu vervalt 'hun leen' weer aan de Spaanse troon.

Als de koepelkerk van Onze-Lieve-Vrouw in 1627 wordt ingewijd, legt Isabella - ondertussen ingetreden als clarisse - haar juwelen als geschenk voor het altaar. Zij beseft dat het in het leven niet ècht om materie gaat.