HET SPEL VAN ALBRECHT VAN OOSTENRIJK
Thea-Warrior
Terwijl ik me verdiep in het vloermozaïek door Pierre Cuypers in de Sterre der Zeekapel, draagt mijn broer Henk zijn muzikale steentje bij door de vingergrepen op de harp in het schilderij van 'De Heilige Familie' te analyseren.
Op 14 mei 2023 appt hij me foto's. Op de harp van Albrecht van Oostenrijk heeft hij de snaren voorzien van nummers en noten. Hij stuurt afbeeldingen mee van het bespelen van de middeleeuwse harp. Onder andere een reconstructie van een harp met 27 snaren door Arnold Dolmetsch.
Als bron heeft hij de 'Appendix Theatrum Instrumentorium' gebruikt, een bijlage bij het boek 'Syntagma Musicum', in 1620 geschreven in Duitsland door Michael Praetorius.
Henk vertelt dat de harp is gestemd in C-D-E- F-G-A-B in open stemming. Op de harp zijn de open akkoorden C, F, G, mineurakkoord E en delen van de akkoorden D en A te spelen. Akkoord Fis kan niet. Losse noten vanuit de toonladder kan natuurlijk ook. Do Re Mi Fa Sol La Ti Do komt overeen met C D E F G A B C.
Aan de handposities zijn de noten of akkoorden af te leiden. De speler kan 1 voor 1 tokkelen, of akkoorden aanslaan en tokkelen. Glissando-effecten worden bereikt door de handen in snelle rondgaande bewegingen over de snaren te laten tokkelen. Met de linkerhand de hoge snaren bespelen en met de rechterhand de lage kan, maar met rechts de hoge en met links de lage kan ook goed. Op de middeleeuwse harp van Albrecht zitten geen snaren gestemd in halve tonen en ook geen gekleurde snaren die positie bepalen.
Een middeleeuwse harp is in een andere toonsoort te stemmen, dus niet in C zoals normaliter gangbaar is in de vroege middeleeuwen. In dat geval is spelen in een ander akkoord mogelijk, maar zoals gezegd dit is niet gebruikelijk.
Wat de handposities van Engel Albrecht betreft. Zijn handen kennen natuurlijke posities en wat gespeeld wordt, is duidelijk zichtbaar aan de kromming van de in akkoord getokkelde snaren: rechter-bovenhand E en G, linker-onderhand E... ofwel het E-mineur-akkoord.
De rechter-bovenhand gebruikt de F als steun. De pink raakt de snaren niet.
De linker-onderhand gaat met de ringvinger naar de D en de pink naar de E. Deze D-E is nog niet gespeeld. Wijs- en middelvinger van de linkerhand raken de snaren niet.
Na deze info is het weer mijn beurt: de E G E op de harp is geheimtaal voor 'Elisabeth Sol Elisabeth'.
Albrecht/ Albert van Oostenrijk vertelt aan zijn geliefde Isabella/ Elisabeth van Spanje dat hij zich in Sol/ Zon ofwel in de Hemel bevindt, en dat hij haar daar uitnodigt.
De F of Fa als steun verwijst naar de Vader of God als steun.
De D E is nog niet gespeeld, deze 'Si Elisabeth' ofwel 'Ja Elisabeth' kan een vraag om instemming van zijn geliefde Aartshertogin inhouden.
Het past mooi bij wat Engel Elisabeth op de barokluit speelt. Eerder op 6 april 2023 heeft Henk me dit reeds kunnen verhelderen; van boven naar beneden is de stemming op de barokluit C F A D. Boven de C is een dubbelsnaar gespannen, gewoonlijk een C maar dan een octaaf lager.
Volgens de vingerzetting van de rechterhand speelt Engel Elisabeth tokkelend. Met de pink een A, met de ringvinger een E, met de middelvinger een G en met de wijsvinger een B: de A E G B op de barokluit is geheimtaal voor 'Albert Elisabeth Sol Si'.
Een helder antwoord; Elisabeth wil graag naar de Hemel. De benedenzijde van 'De Heilige Familie' stelt de Hemel voor.
Kortom kunstschilder Jacob Iordaens moet in 1631 - tien jaar na de dood van Aartshertog Albrecht van Oostenrijk in 1621 - heel wat van het bespelen van muziekinstrumenten hebben geweten, net als mijn broer Henk heden ten dage.
Bronnen
- Musicus Henk Penterman (1958-...)
---> 433 VLOERMOZAÏEK STERRE DER ZEEKAPEL - Pierre Cuypers in Actie