379 PROOST ARNOLDUS DE MÉRODE

NIET EEN MAAR TWEE... KAPELLEN

Thea-Warrior

Midden september 2025 realiseer ik me dat ik weinig bewust heb nagedacht over de implicaties van de idee dat de Kapel van De Mérode, de Sterre der Zee-kapel, door aanwezigheid van de Energielijn, de Sterre-der-Zee-Lijn, specifiek in de hoek van de pandtuin is opgetrokken. Het voelt als zo vanzelfsprekend, maar dan realiseer ik me dat de betrokken kanunnik De Mérode duidelijk waarde heeft gehecht aan de vriendelijke en troostende Energielijn zonder dat dit in de openbaarheid is gebracht. Dus duik ik midden september 2025 het wereldwijde web in. De eerste informatie die ik opduikel over het Kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe te Maastricht is vrij simpel.

Arnoldus I de Mérode wordt rond 1455 in Maastricht benoemd als proost van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel, dus als zakelijke bewindvoerder en feitelijk hoofd van de kapittelgemeenschap. In de dagelijkse gang van zaken bekommert de deken zich om het geestelijk welzijn van de kanunniken. 

Arnoldus I overlijdt op 22 augustus 1487 en volgens pastoor H.J.H Heijnen (1982) wordt hij begraven in de Merodekapel. Middels een legaat sticht Arnoldus I de kapel, die is opgetrokken in het verlengde van het portaal dat in de 13e eeuw aan de noordzijde van de westbouw van de Onze Lieve Vrouwekerk is toegevoegd. Een mausoleum dus! Heeft Arnoldus bepaalt waar de Kapel moet worden gebouwd? Denk het, maar het zou zomaar een willekeurige plek kunnen zijn. Vooralsnog wil ik daar niet van uitgaan.

De aanstelling van Arnoldus I de Mérode tot proost van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel luidt in Maastricht een periode in van bijna anderhalve eeuw waarin negentien leden van de invloedrijke familie de Mérode uit het Rijnland een dominante rol spelen in het Kapittel. In de late middeleeuwen is het namelijk in kerkelijke kring een wijdverbreide praktijk om familieleden te begunstigen. Onder die negentien leden vier proosten en twee dekens. Arnoldus heeft overigens een natuurlijke zoon die gewoon bij hem woont. In die tijd is het ook vrij gebruikelijk dat een kanunnik zich aan meerdere kapittels tegelijk verbindt. Minder goed voor de daadwerkelijke presentie, maar wel een slimme manier om de persoonlijke financiën te spekken, want normaliter wordt het jaargeld doorbetaald. Arnoldus I is derhalve terug te vinden in Aken, Luik, Utrecht, Wassenberg en Leuven. Een man met capaciteiten dat is duidelijk. De pausen Eugenius IV en Nicolaas V benoemen hem als hun kamerheer.

Al vorsend op het wereldwijde web dringt telkens opnieuw een epitaaf van Arnoldus I op de voorgrond.

Deze epitaaf, te zijner nagedachtenis, bevindt zich in de Sint-Nicolaaskapel van de Dom te Aken. Eerst kan ik er niet veel mee, maar als ik op drie oktober 2025 op Wikimedia Commons bij de toelichting lees dat Arnoldus I deze Sint-Nicolaaskapel voor 1474 heeft gesticht, beginnen er rode lampjes in mijn hoofd te branden: 'Hij heeft twee kapellen gesticht... ik heb geen epitaaf gezien... ik ben in Aken geweest... in die Sint-Nicolaaskapel!'

Puzzelstukken vallen op hun plaats. In dit kader is het vast geen toeval dat ik op dinsdag 22 september 2020 met Aad vanuit de Abdij van Rolduc in Kerkrade naar de Dom van Aken ben gefietst. Nota bene in coronatijd, als toerist, en enkel om deze stad van Karel de Grote een beetje te leren kennen. Hemelsbreed een goede tien kilometer, ongeveer vijf kwartier fietsen.

De rijke Schatkamer en Dom overweldigen me. Na betaling van een klein bedrag is fotograferen voor persoonlijk gebruik in de Dom toegestaan. We wandelen door het Octogoon en bewonderen de schitterende 'gouden' koepel. Op een van de zijvlakken troont Jezus. Zijn rechterhand geheven; zegenend met twee vingers. In zijn linkerhand een boek met de tekst: Ik ben het Licht van de Wereld.

Tussen 796 en 804 is deze achthoekige Paltskapel van Karel de Grote naar Byzantijnse voorbeelden gebouwd. In 814 wordt de grote keizer hier, in dit Octogoon, begraven. Later wordt hij opgegraven en de resterende botten worden bewaard in de Karelschrijn die in de exorbitant hoge Koorhal staat opgesteld. Naast de absurd schitterende blauwe en rode glas-in-loodramen is daar nog meer te zien: een Marianum, een Mariaschrijn, een onwaarschijnlijk mooi-vergulde preekstoel, enzovoort.

We bekijken het geheel van veraf, vanuit het Octogoon, want de Koorhal en de Galerij (waar de kroningstroon van Karel de Grote staat) zijn enkel op afspraak in een groep onder leiding van een gids te bezoeken. Ik informeer niet eens of de groepen vol zitten. Gezien de vele toeristen begrijp ik deze sturende organisatie wel, maar voor mij is het toch te onvrij en omdat het een eerste kennismaking met de stad Aken betreft, denk ik: 'Een volgende keer'.